Thuisplastest

Veertien jaar later: de thuisplastest is er

Veertien jaar heeft het geduurd, en de weg erheen was geplaveid met obstakels. Maar nu is de YourinFlow op de markt: een thuistest voor mannen die niet meer zo lekker plassen. Het idee voor de test ontstond terloops, als zijpad van een STW-project in een lab in Rotterdam.

“Ik golf”, vertelt Ad van Berlo in zijn strakke, lichte kamer bij ontwerpbureau Van Berlo. “En dan zie ik mannen in één rondje drie keer naar de wc gaan. Dat is de doelgroep.” Zijn collega Jan de Ruiter van innovation capitalist IQ+ vult aan: “Dat je als oudere man niet meer zoals vroeger tegen de muur omhoog plast, is normaal. Maar wanneer heb je nou echt een plasprobleem? Wie dat wil weten, kan naar de huisarts, maar dat is een best een drempel. Met de YourinFlow kun je gewoon thuis eens kijken.”

De oorzaak van plasproblemen kan een vergrote prostaat zijn, een verslapping van de blaas, of nog iets anders. Met deze plastest kun je meten dát er iets mis is, maar niet wát. Daarvoor moet je dus nog wel naar de dokter.

Hij ziet er uit als een langwerpige plastic zak met maatstreepjes erop, met een blauwe, hardplastic opening aan de bovenkant. Halverwege zit een uitleesvenster. De YourinFlow is een thuistest voor mannen. De test vertelt hoeveel je plast en hoe snel. Het vernuft zit halverwege de zak, aldus Van Berlo: “Daar zit een gangenstelsel dat volloopt met de urine. De urine kleurt een uitleesvenster aan.” Hij vertelt dat onderzoekers Johan Pel en Ron van Mastrigt op het idee zijn gekomen om een stijgbuisje te gebruiken. Van Berlo: “Wij hebben dat concept technologisch doorontwikkeld en er een product van gemaakt.”

Het laboratorium van Ron van Mastrigt is op de 16de verdieping van de karakteristieke faculteitstoren naast het Erasmus MC. De ruimte staat bomvol; een bonte verzameling medische apparaten, technische apparatuur en boeken. Van Mastrigt is hoogleraar Fysica van de urinewegen. In 2001 was hij de co-promotor van Johan Pel, die was aangesteld op een STW-project. Ze zochten naar een manier om niet-invasief blaasdruk te meten, in plaats van met een katheter. Pel: “De plastest was een uitstapje; hij sloot niet direct aan bij het hoofdonderwerp van het onderzoek.” Van Mastrigt herinnert zich dat Pel op een dag zijn mening vroeg over een idee voor een eenvoudige flowmeter – zo eenvoudig dat mensen hem thuis zouden kunnen gebruiken. “Ik zag er niets in. Ik kon me niet goed voorstellen wat zo’n product zou toevoegen.” Van Mastrigt ging vlak na dat gesprek op vakantie: “Toen ik terugkwam, zei Johan ‘kijk, dit heb ik er van gemaakt’.”

Tel de gaatjes

Dat eerste prototype is verdwenen, maar een foto toont een doodsimpel ding: een soort trechter met daaronder een buisje, waar aan de zijkant gaatjes in zitten. Pel: “Je kijkt uit hoeveel gaatjes urine stroomt. Hoe meer dat er zijn, hoe krachtiger de urinestroom.” Het idee dat mensen daarmee thuis plaskracht konden meten, sprak hem aan. De resultaten van een plastest in het ziekenhuis zijn niet altijd betrouwbaar, omdat mannen daar niet ontspannen plassen.

Kort daarna hebben Pel en Van Mastrigt overleg met hun gebruikerscommissie. Ieder STW-onderzoek heeft zo’n commissie: er zitten bedrijven in die meedenken of het onderzoek mogelijk in een product kan uitmonden. “We laten dat ding van Johan zien”, herinnert Van Mastrigt zich, “en ze zijn toch enthousiast. Zoiets zoeken we al tijden, kregen we te horen. Toen zijn we er echt werk van gaan maken. STW heeft in 2000 patent aangevraagd. Na Johans promotie hebben we tijdens een vervolgonderzoek – ook met geld van STW – nog validatietests gedaan.”

Hero Mulder was een van die enthousiaste mensen in de STW-gebruikerscommissie. “Ik zag het idee zitten. Ik wist dat er behoefte was aan een betrouwbare test, die mannen zonder stress thuis konden doen.” Mulder gaat aan de slag en neemt met zijn bedrijf Best Medical International Beheer het patent over van STW. Mulder: “Ik heb vrij snel ontwerpbureau Van Berlo erbij gehaald, voor het productontwerp. Op zijn advies hebben we het project ondergebracht in een BV, IQ+.”

Randvoorwaarden

Van Berlo: “Dat STW-patent stamt dus uit 2000. Het heeft lang geduurd voor het op de markt was. De medische markt is ingewikkeld; dan dachten we dat we er waren, werden de eisen verder omhoog geschroefd.” Hoewel de YourinFlow er eenvoudig uitziet, was de ontwikkeling ervan dat niet. Mulder: “De matrijs maken voor dat gangenstelsel is lastig, net als de overgangen van hard naar zacht plastic.” Van Berlo somt op: “Materiaalkeuze, luchtbelletjes, storingsgevoeligheid. De test moet betrouwbaar zijn, er mag nergens wat lekken.” De Ruiter van IQ+: “En hij moet het altijd doen, ongeacht onder welke hoek je er in plast.”

In 2009 heeft IQ+ patent aangevraagd op de technologische doorontwikkeling van de plastest. Astra Tech was in die tijd als partner bij het project betrokken; het Zweedse bedrijf in gezondheidstechnologie speelde een belangrijke rol bij het valideren van de test. Astra Tech maakte ook de eerste demonstratiemodellen, onder de naam Captiflow. Van Berlo: “Eigenlijk waren we klaar voor de markt, maar toen kwam het bericht dat Astra Tech in de verkoop ging.” Dat was een onvoorziene tegenslag. Er volgden onderhandelingen met andere mogelijke partners, die stuk liepen. In 2013 kwam Minigrip in beeld, het bedrijf dat de tests nu produceert. Minigrip heeft veel productiekennis in huis, bijvoorbeeld over die overgangen van hard naar zacht plastic.

Nu is de test dan toch echt te koop: eerst in Europa, binnenkort ook in Amerika. De verwachting is dat de test het vooral daar goed doet, het land heeft een grotere traditie op het gebied van thuistesten dan Europa.

Patenten

Je zou verwachten dat in Rotterdam de vlag uithangt, nu het idee van Pel en Van Mastrigt is uitgegroeid tot een echt product. Maar de heren hebben er een dubbel gevoel bij. Van Mastrigt. “Ja, we zijn blij dat de thuistest er gekomen is.” Pel: “Ik verwacht ook dat de YourinFlow gebruikt zal worden als aanvulling op het plasdagboek, dat mensen met plasproblemen bijhouden.” Toch zijn ze niet onbekommerd trots. Van Mastrigt: “Het wringt dat wij in dat tweede patent niet meer als uitvinders worden genoemd.”

Het eerste patent, dat STW in 2000 vastlegde, is namelijk in 2005 vervallen. Mulder legt uit waarom: “Het probleem was dat het een zwak patent was; er lag al een patent uit de jaren ‘60 dat er te veel op leek. We konden het product er niet mee beschermen.”

Leon van de Laarschot, jurist bij STW, benadrukt dat echte productontwikkeling niet het werk is van wetenschappers, waardoor het lastig kan zijn om hun ideeën goed vast te leggen. “Vaak probeer je de omschrijving breed te houden, wat het patent soms minder sterk maakt. Uiteindelijk is het echter vaak de gekozen uitvoeringsvorm van het product die de vinding uniek maakt. En die vorm moet worden beschermd door het octrooi.”

Volgens Van Berlo is het logisch dat Van Mastrigt en Pel in de latere patenten niet als uitvinders staan: “Wij hebben in 2009 patent aangevraagd op de technologische doorontwikkeling van de productieprocessen. Bij die doorontwikkeling waren zij niet betrokken, dus dan kun je ze juridisch gezien niet als uitvinders noemen.” Pel vindt dat onderscheid tussen technologie en de doorontwikkeling kunstmatig: “Een ingang om in te plassen, een stijgbuisje en een opvangbak voor de urine: alle ideeën van het eerste uur zitten er in. We werkten destijds aan de ontwikkeling mee, maar onze namen staan er niet bij. Erg jammer, want patentinkomsten zouden een welkome extra financiering van het onderzoek hebben betekend.”

Hoe gevoelig de gang rond de patenten ook is, niemand betwist dat Van Mastrigt en Pel met hun idee aan de wieg stonden van de YourinFlow. Het is een moeizame bevalling geweest. Maar de baby leeft; hem wensen alle betrokkenen een mooie toekomst.

Artikel Anouck Vrouwe over plastest YourinFlow in STW Update